از: مهدیزاده کابلی

ناسیونالیسم، به‌عنوان یکی از مفاهیم محوری اندیشه‌ی سیاسی مدرن، همواره میان دو قطب متضاد در نوسان بوده است: از یک‌سو ناسیونالیسم‌های مدنی، شهروند‌محور و رهایی‌بخش، و از سوی دیگر ناسیونالیسم‌های قومی، انحصارطلبانه و طردکننده و اقتدارگرا. در مورد افغانستان، این دوگانه نه‌تنها نظری، بلکه عمیقاً تاریخی و عینی است. از همین‌رو، هرگونه سخن گفتن از «ناسیونالیسم افغانی» بدون بازتعریف علمی و انتقادی آن، ناگزیر به بازتولید سوء‌تفاهم‌ها، انحصارطلبی‌ها و زخم‌های تاریخی خواهد انجامید.
ناسیونالیسم افغانی، اگر بخواهد با معیارهای معاصر علوم انسانی و سیاسی هم‌خوان باشد، نمی‌تواند بر بنیان قوم، زبان، مذهب، جنسیت یا منطقه استوار شود؛ زیرا چنین بنیان‌هایی ذاتاً انحصارگرا هستند و به‌جای ملت، جماعت‌های رقیب تولید می‌کنند. در چارچوب علمی، ناسیونالیسم افغانی تنها زمانی مشروعیت مفهومی و اخلاقی می‌یابد که بر پایه‌ی شهروندی برابر و کرامت ذاتی انسان تعریف شود. در این معنا، «افغان» نه یک هویت نژادی یا فرهنگی خاص، بلکه یک هویت حقوقی–سیاسی است که از تعلق فرد به یک جامعه‌ی سیاسی مشترک ناشی می‌شود.
در این تعریف، ملت افغانستان مجموعه‌ای از شهروندان آزاد و برابر است که در چارچوب یک دولت–ملت، با پذیرش قانون مشترک و مشارکت در سرنوشت سیاسی، به یک «ما»ی سیاسی دست می‌یابند. این «ما» نه از طریق حذف تفاوت‌ها، بلکه از راه به‌رسمیت شناختن آن‌ها شکل می‌گیرد. تنوع زبانی، فرهنگی، مذهبی و تاریخی افغانستان در این چارچوب نه تهدیدی برای وحدت ملی، بلکه شرط امکان آن است. ناسیونالیسم افغانیِ مدنی، وحدت را نتیجه‌ی عدالت می‌داند، نه محصول اجبار یا یکسان‌سازی.
از منظر فلسفه‌ی سیاسی، ناسیونالیسم افغانی باید بر اصل کرامت انسانی مبتنی باشد؛ اصلی‌که در اسناد بنیادین حقوق بشـر و نیز در سنت‌های انسان‌گرایانه‌ی جهانی ریشه دارد. بر این اساس، دولت نه مالک ملت، بلکه خدمت‌گزار شهروندان است و مشروعیت خود را نه از تاریخ اسطوره‌ای، نه از دین رسمی، و نه از قوم مسلط، بلکه از رضایت آگاهانه‌ی شهروندان می‌گیرد. هرگونه تبعیض ساختاری یا حقوقی بر پایه‌ی هویت‌های پیشاسیاسی، نفی مستقیم این نوع ناسیونالیسم است.
در سطح سیاسی، ناسیونالیسم افغانی تنها در پیوند با دموکراسی واقعی معنا می‌یابد. دموکراسی در این‌جا صرفاً به‌معنای سازوکارهای انتخاباتی نیست، بلکه شامل حاکمیت قانون، تفکیک قوا، پاسخ‌گویی قدرت، آزادی‌های بنیادین، گردش مسالمت‌آمیز قدرت و مشارکت واقعی همه‌ی شهروندان در فرآیند تصمیم‌گیری است. ناسیونالیسمی که به تمرکز قدرت، تقدیس اقتدار یا حذف مخالفان بینجامد، حتی اگر به‌نام «وحدت ملی» سخن بگوید، در عمل ضدملی است.

از حیث نسبت با دین، ناسیونالیسم افغانیِ مدنی مستلزم نوعی سکولاریسم حقوقی است؛ نه به‌معنای دین‌ستیزی، بلکه به‌معنای بی‌طرفی دولت در برابر باورهای دینی. در جامعه‌ای متکثر چون افغانستان، تنها دولتی‌که خود را نماینده‌ی هیچ تفسیر خاص دینی نداند، می‌تواند ضامن هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و برابری شهروندان باشد. دین در این چارچوب، امری آزاد، شخصی و اجتماعی است، نه ابزار سلطه‌ی سیاسی.
در بُعد جنسیتی، ناسیونالیسم افغانی بدون برابری کامل زنان و مردان اساساً ناقص است. حذف یا حاشیه‌راندن نیمی از جامعه، نه‌تنها نقض حقوق بشر، بلکه تضعیف بنیان‌های ملت است. جامعه‌ای که زنان را از آموزش، مشارکت سیاسی و حضور اجتماعی محروم می‌کند، در واقع آینده‌ی ملی خود را محروم می‌سازد.
از منظر تاریخی نیز، ناسیونالیسم افغانی نیازمند رویکردی انتقادی و علمی به گذشته است. تاریخ در این نگاه نه منبع تقدس، بلکه میدان شناخت و یادگیری است. پذیرش هم‌زمان دستاوردها و خطاهای تاریخی، شرط بلوغ ملی است. اسطوره‌سازی از گذشته، اگرچه ممکن است احساسات هویتی تولید کند، اما در نهایت مانع فهم واقعیت و آشتی ملی می‌شود.
در نهایت، ناسیونالیسم افغانی در معنای مدرن و انسانی خود، پروژه‌ای باز، آینده‌محور و اخلاقی است؛ پروژه‌ای برای ساختن یک جامعه‌ی سیاسی‌که در آن، تعلق ملی با آزادی، عدالت با تنوع، و هویت با انسان‌بودن سازگار باشد. چنین ناسیونالیسمی نه در تقابل با جهان، بلکه در تعامل برابر با آن تعریف می‌شود و استقلال را نه در انزوا، بلکه در توان تصمیم‌گیری آزادانه و مسئولانه می‌بیند.
به این معنا، ناسیونالیسم افغانی نه بازگشت به گذشته، بلکه تلاشی آگاهانه برای ساختن آینده‌ای مشترک است؛ آینده‌ای که در آن افغانستان خانه‌ی همه‌ی شهروندانش باشد، بی‌هیچ استثنا

ملي شخصیت (سټه) چاته ویل کيږي او باید کومې ځانګړنې ولري؟

تر ټولو مهمه ځانګړنه د ملي شخصیت لپاره داده چې هغه باید نه د داخلي او یا بهرنی استخباراتي جاسوسو کړیو تر ولکې لاندی کار کړی وی او د قدرت د لاسته راوړلو لپاره د هیڅ یو بهرنی هیواد په دستور د خپلو خلکو وینې تویی کړی وی. د تاریخ په اوږدو کې داسی ډیر لږ کسان پیدا کيږي چې د خپل ژوند په اوږدو کې داسی سیاسي یا نظامي کړنې ترسره کړی وی چې د خپلو ټولو خلکو د ټولنیز ژوند د هوساینی او د داخلي او بهرنی استبدادي کړیو د خلاصون سبب ګرځیدلی وی او په دې توګه یې د تاریخ او یا ملت په ذهنونو کې ځای پیدا کړی وی . سیاسي او نظامي شخصیتونه او ملي یا مذهبي رهبران د تاریخ په اوږدو کې ډیرې اساسي او مهمې کړنی ترسره کړی او د تاريخي مسیر په بدلون کې اساسي نقش لوبولی . ځکه دوی د خپلو استعدادونو او رهبری قوت په کارولو سره د تاریخ مسیر ته تغیر ورکړی او ټولنه یې د هوسا ژوند او یا هم د تباهۍ او بربادۍ کندو ته سوق کړي. د ګران هیواد په معاصر تاریخ کې یعنی د افغانستان د مستقل دولت د تاسیس څخه وروسته چې د احمد شاه بابا لخوا يې اساس کیښودل شو د ګوتو په شمېر څو ملي شخصیتونه د هیواد په سیاسي تاریخ کی ځلیدلی چې هر یو د تاریخ په مختلفو دورو کې ځینې کارنامې ترسره کړی او له دې نړۍ څخه یې سترګی پټی کړی دی چې عبارت دی له
۱- احمد شاه دراني: د افغانستان بنسټ ایښودونکی چې په کال (۱۷۴۷) کې د افغانستان د دولت اساس او بنسټ یی کیښود او د افغانستان ملت ته یې یوه مشخص او لوی جغرافیایي قلمرو چې د نن ورځې څخه پراخه وه په برخه کړ. او افغانانو ته یې ملي حاکمیت او هویت وبخښل او خپله له دې فاني نړۍ څخه سترګې پټې کړی.
۲- غازي محمد اکبرخان : د افغان او انګلیس لمړنۍ جګړی قهرمان چې په ‌ډیر زيرکتيا سره یې وکولای شو د انګلیس د سیاسي استازی مکناټن شومې او مردودې دسیسې خنثی کړې او په مخامخ جګړه کې يې هغه ته ماتې ورکړه او د انګریز اشغالګری قواوی يې دیته اړ کړې چې ترڅو د افغانستان څخه زر تر زره ووځي او د یوې اوونۍ په اوږدو کې د انګریزی قواوو ۱۶ زره جنګي عساکرو څخه صرف یو تن د داکتر برایدن په نوم هغه هم په ټپي حالت کې ځان د جلال اباد نظامي کمپ ته ورساوه تر څو خپلو بادارانو ته د خپل خونړی شکست خبر ورسوی.
۳- غازي ایوب خان : د میوند د جګړی فاتح په دوهمه جګړه کې د افغانانو او انګریزانو ترمنځ د افغاني قواوو د فوځ سر اعلی قومندان په صفت خپل زړورتیا په ‌ډاګه کړې او د هلمند ولایت د میوند په دښته کې يې انګریزانو ته ماتی ورکړه، او بالاخره انګریزان دیته اړ شول تر څو د افغانستان څخه پښی سپکی کړی .
۴- غازي امان الله خان : دافغان خوځښت د ټولنی رهبر چې د افغانستان د سیاسي خپلواکی ګټلو لپاره د انګلیس قواوو په وړاندی د جګړی اعلان وکړ (۱۹۱۹م) چې د افغاني ځوانانو د سرښندنی په پايله کې انګلیسي قواوی د یوی میاشتی څخه وروسته د راولپنډي معاهدې لاسلیک ته غاړه کیښود او د افغانستان سیاسي خپلواکی یې په رسمیي ډول قبوله کړه.
۵- سردار محمد داود خان : لمړی وزیر ( ۱۹۵۳-۱۹۶۳م) او د هیواد لمړی جمهور ریس (۱۹۷۳-۱۹۷۸م) هم یو له ملي شخصیتونو څخه شمیرل کیږی چې د افغانستان د ترقي او پرمختګ لپاره نه ستړی کیدونکی هلی ځلی کړی دی . سربیره پدی داود خان یو زړور او باغروره شخصیت و چی د ثور د اوومې کودتا په مقابل کې (۳۰) ساعته جګړه وکړه او د خپل کلک عزم او ارادی له امله کودتاچیان ورته د تسلیمیدو وړاندیز وکړ اما داود خان په مقابل کې ورته وویل چی زه به هیڅکله کمونستانو ته تسلیم نشم . د داود خان دا کړنه ملت ته یو درس و چې باید هیڅکله هم څوک باطل ته تسلیم نشی . داود خان د خپل افغاني شهامت ،غرور او زړورتیا د ساتلو لپاره نه یوازی خپل ځان قربان کړ بلکه د خپل کورنۍ (۱۷) غړی نور هم د افغاني کلتور د ساتلو لپاره قرباني کړل . داودخان په نړیواله کچه هم د نورو دولتونو سره د افغاني شهامت او زړورتیا د فرهنګ له مخې اړیکې ساتلی چه ښه مثال یې د روسیې او پاکستان دولتونه دی چې هیڅکله هم د هغوی تر تاثیر لاندی رانغی او د خپل زړورتیا او افغاني غرور په درلودلو سره هیچاته د غلامي سر ټیت نکړ او تل هسکه غاړه ګرځیده.
د ملي شخصیتونو سربیره داسې نور محلي شخصیتونه او قهرمانان هم وجود لري چې د ملی شخصیتونو ترڅنګ یې د ګران هیواد د ازادي لپاره کلکه مبارزه کړې، باید د هغوی څخه هم یادونه وشی لکه میر مسجدي خان کوهستاني، عبدالله خان اچکزایي, امین الله خان لوګري , میر بچه خان کوهدامني, عبدالقادر خان اوپیاني, غازی محمد جان خان او غازي میر زمان خان کنړي او داسی نور ...
شمس حبیب

دوستان نهایت عالیقدر ومعزز میخواهم درادامه عوامل اصلی بحران درافغانستان وسپس راه های عملی جلوگیری وکاهش بحران رابه صورت روشن وقابل استفاده برای شرایط واقعی کشور بیان نمایم :
۱_ عوامل اصلی بحران درافغانستان
الف = عوامل سیاسی:
۱_ بی ثباتی حکومت وتغیرات پی هم قدرت ؛
۲_ نبود نظام سیاسی فراگیرکه همه اقوام وگروه ها راشامل کند ؛
۳_ فساداداری گسترده؛
۴_ دخالت ورقابت کشورهای منطقه وجهان درسیاست افغانستان
۵_ نبود قانون مداری وضعف نهادهای دولتی ؛
۶_ مداخله سیاسیون وقوم گرائی ها درمسایل داخلی کشور ؛

ب = عوامل امنیتی:
۱_ جنگ های طولانی وحضور گروه های مسلح غیرمسول؛
۲_ قاچاق اسلحه وموادمخدر؛
۳_ ضعف استخبارات ومدیریت مرزی ؛
۴_ تعصب های قومی ،زبانی، مذهبی عامل اساسی بحران درکشور ؛

ج = عوامل اقتصادی :
۱_ فقرشدید وبیکاری گسترده ؛
۲_ وابستگی به کمک های خارجی ؛
۳_ نبود صنعت واقتصاد تولیدی ؛
۴_ زیرساخت ها ضعیف( راه ها ،برق ،آب وتاسیسات )
۵_ فساد درپروژه ها ی اقتصادی ؛

د = عوامل اجتماعی _ فرهنگی :
۱_ پائین بودن سطح تعین وتربیه؛
۲_ مهاجرت های گسترده دسته جمعی وفردی ،فرارمغزها (سرمایه های انسانی )
۳_ خشونت های خانواده گی وتبعیض های سنتی ؛
۴_ نبود فرهنگ گفتگو وحل مسالمت‌آمیز اختلافات ؛

هه _ عوامل تاریخی :
۱_ جنگ های داخلی پی درپی وملوک الطوافی دهه ها قبل ؛
۲_ میراث بی اعتمادی بین گروه ها
۳_ تقسیمات قومی وساختارهای سنتی قدرت به زورگویان ؛

پس راه جلوگیری وحل بحران چیست ؟
الف _ راهکارهای سیاسی:
۱_ ایجاد یک حکومت فراگیر ومشارکت ملی ؛
۲ _ تقویت حاکمیت قانون واستقلال نهادهای قضائی
۳_ مبارزه جدی بافساد اداری ،شفافیت درقراردادها ،دیجیتالی سازی خدمات ؛
ب _ راهکارهای امنیتی:
۱ _ خنثی سازی گروه های تروريستي باهمکاری منطقو ای ؛
۲_ کنترول مرز ها وجلوگیری ازقاچاق اسلحه وموادمخدر ؛
۳_ احداث بند ها ،راه ها،برق وسیستم آبیاری ؛
۴_ افزايش صادرات ( میوه خشک ،معادن ،سنگ های قیمتی )
۵_ جلوگیری از فرارمغزها باحمایت ازمتخصصان ؛

د _ راهکارهای اجتماعی _ فرهنگی
۱_ تقویت سیستم تعلیم وتربیه وسوادآموزی ؛
۲_ ترویج فرهنگ گفتگو وکاهش تعصب ها ؛
۳_ حمایت اززنان وجوانان درتصمیم گیری ؛
۴_ رسانه های مسولانه برای بالا بردن آگاهی مردم ؛

هه _ راهکارهای اداری ومدیریتی:
۱_ دیجیتالی سازی ادارات برای کاهش فساد ؛
۲_اصلاح ساختار حکومتداری محلی ؛
۳_ شفافیت درهزینه بودجه ومنابع مالی

جمع بندی کوتاه پیرامون موضوع:
====================
بحران افغاستان نتیجه ترکیب عوامل سیاسی ،امنیتی ، اقتصادی ،
اجتماعی وخارجی است ؟
برای جلوگیری ازبحران حکومتداری خوب ،امنیت، اقتصادتولید ی ،مشارکت مالی وآموزش عناصر کلیدی اند . که دراین راستا اتحاد ،اتفاق، همدیگر پذیری، خودگزری هرافغان بااحساس وباوجدان رامیطلبد درغیرآن هیچگاه کشور های شامل قضایای افغانستان نمی‌گذارد تا کشور ما آباد ،مردم ما آرام وپیش، زنان ودختران مظلوم وبی دفاع کشور اززیریوغ اسارت ومردسالاری بیرون آمده به تحصیلات وکاردرجامعه ادامه دهد ،عوامل متذکره هوشیاری ،درایت ویکپارچگی مردم شريف این وطن رامیخواهد بیاید ازتفکر ،درایت ،حوصله مندی ،پذیرفتن یکدیگر به عنوان برادر که دریک خانه مشترک بنام افغانستان زندگی می‌کنید استفاده نماید ،کودرت ها ،کینه توزی ها ،تعصبات قومی ،مذهبی ،گروهی راکنار بگذارید با صمیمیت، اخوت اسلامی وبرادری درکنارهم قراربیگرید تاتوانسته باشیم برای اجنبی ها ودشنمان سوگند خورده این مرزبوم درس عبرت بدهیم
( پیروز ی ما دراتحاد مااست )
درغیرآن ( هرکله وبرخیال ) باعث نابودی فروپاشی وتباهی ماست
نمیتوانیم بااین طرزتفکر وطن خود را آباد ،آزاد نمایم :
موفقیت تک تک شما راازخداوندمتعال استدعامینمایم
منتظرنظریات عالمانه وارزشمند شماهستم
ومن الله توفیق
ارادتمند شما 
سلطانی

امیر امان الله خان: د افغانستان روښنفکر پاچاامیر امان الله خان (۱۸۹۲-۱۹۶۰) د افغانستان په تاریخ کې یو له هغو شخصیتونو څخه دی چې د هېواد د پراختیا او عصریت په لور یې ستر ګامونه پورته کړل. هغه نه یوازې د یو متجسس او هوښیار فرد په توګه یادېږي، بلکه د یوې داسې دورې بنسټګر و چې په هغې کې افغانستان د خپل استقلال لپاره مبارزه وکړه او د لوېدیځ نړۍ سره د اړیکو د پراختیا هڅه وکړه. د هغه د ژوند او کړنو په اړه خبرې کول د افغانستان په سیاسي تاریخ کې یوه نه هېرېدونکې موضوع ده.
امیر امان الله خان د خپل پلار، امیر حبیب الله خان، له مرګ وروسته په ۱۹۱۹ کال کې د افغانستان پاچا شو. هغه له کوچنۍ ځوانۍ څخه د نړۍ په اړه زیات معلومات راټول کړي و، او د اروپا د پرمختګونو او مدني اصلاحاتو په اړه یې ژوره پوهه درلوده. د دې پوهې او د هغه پر وړاندې د ملت سره د وفادارۍ د احساساتو پراساس، هغه د خپل هېواد لپاره نوښتګر اصلاحات وړاندې کړل چې د هېواد د پرمختګ لپاره بنیادي او تاریخی اهمیت درلودامیر امان الله خان د افغانستان په تاریخ کې د اصلاحاتو یوه دوره پیل کړه. هغه پر دې باور و چې یوازې د معاصرو اصلاحاتو له لارې کولای شي افغانستان له اقتصادي، سیاسي او ټولنیزو ستونزو څخه راو باسي. هغه له خپل سلطنت څخه د ډیری داسې اصلاحاتو د تطبیق هڅه وکړه چې د افغانستان په تاریخ کې بې ساري وې.
امیر امان الله خان د افغانستان د غلامۍ سیستم ختم کړ. په ۱۳۰۲ هجري شمسي کې هغه د غلامانو آزادولو لپاره لویه پرېکړه وکړه، چې په کابل کې ۷۰۰ غلامان آزاد شول. دا ګام نه یوازې د انسانیت په برخه کې یو لوی پرمختګ و، بلکه د افغانستان د آزادۍ او خودمختارۍ یوه مهمه نښه هم وه امیر امان الله خان د پوځ په برخه کې هم یو لړ اصلاحات راوستل. هغه په خپلو پوځي صفونو کې روسي انجینران وګماري او د ځینو عصري وسایلو لکه الوتکو او ټوپکونو لپاره د اروپا څخه مرستې ترلاسه کړې. په ۱۳۰۴ هجري شمسي کې د کندهار په ښار کې د هغه په وینا کې د ملت یووالي ته اشاره وکړه: "په افغانستان کې ژوند کوونکي ټول افغانان دي دراني، غلجي څه معنا لري؟ موږ یو موټي اوسو.امیر امان الله خان د ښځو د تعلیم او حقونو لپاره هم ځانګړې پاملرنه وکړه. هغه په خپل واکمنۍ کې د ښځو لپاره نوي فرصتونه رامنځته کړل، او په افغانستان کې یې د معاصر ښوونې لپاره ستر ګامونه پورته کړل. د هغه په وخت کې ډیری ښوونځي پرانیستل شول، او د ښځو لپاره هم د تعلیم دروازه پرانیستل شوه د اقتصاد په برخه کې هم امیر امان الله خان بې ساري هڅې وکړې. هغه د داخلي اقتصادي جوړښت اصلاح کړ، او د مالي سیسټم د سمون لپاره یې هم ځانګړي ګامونه پورته کړل. د هغه په دوران کې د مالیاتو په برخه کې اصلاحات راوړل شول، او په عین حال کې یې د کارګرانو لپاره هم نوي فرصتونه رامنځته کړل. د هغه د اروپا سفر هم د افغانستان د تجارتي اړیکو د پراختیا یوه بې ساري مرحله وه امیر امان الله خان د نړۍ له پرمختللو هېوادونو سره د اړیکو پراخولو ته زیاته پاملرنه وکړه. هغه په ۱۹۲۷-۱۹۲۸ کې د اروپا سفر وکړ او په دغه سفر کې یې د افغانستان لپاره ګڼ شمېر پوځي او صنعتي تجهیزاتو ترلاسه کړل. هغه د ۵۳۵۰۰ ټوپکونو، ۸ الوتکو، ماشینونو او فابریکو راوړلو له لارې د افغانستان د دفاعي او صنعتي سکتورونو په پرمختګ کې مهم رول ولوبوه.
په مصر کې هغه "لوېدیځ سره د ختیځ اتل" او په ایټالیا کې "انان زیاتا" لقبونه ترلاسه کړل، چې د هغه د نړیوال شهرت او د افغانستان د ودې لپاره یې د مبارزو ښکارندويي کوی د خپلواکۍ د ساتنې لپاره مبارزه
د امیر امان الله خان د ځینو اصلاحاتو او سیاستونو سره، ځینې خلک د هغه د سختۍ او استبداد له امله ناراضه شول. هغه د ۱۳۰۳ هجري شمسي په لویې جرګې کې د وزیرانو پر ضد مقاومت وکړ، چې د هغه د رهبریت پر وړاندې د مخالفت ښکارندويي کوي. په هر حال، هغه د افغانستان د استقلال لپاره مبارزه وکړه، او د خپل هېواد د ازادۍ لپاره یې سترې هڅې وکړې امیر امان الله خان د افغانستان په تاریخ کې د یوه روښنفکر، اصلاحګر او د هېواد د آزادۍ سمبول و. د هغه د اصلاحاتو له امله افغانستان ته د یو نوي عصر پیل ورکړل شو، او د هغه په دور کې ګڼ شمېر انقلابونه او پرمختګونه رامنځته شول. که څه هم د هغه واکمني د ځینو ستونزو سره مخ شوه، خو د هغه په ژوند کې پورته کړل شوې اصلاحات، د افغانستان د تاریخي پرمختګ لپاره یوه مهمه مرحله پاتې شوې ده هغه د یوه ملي قهرمان په توګه د تاریخ په پاڼو کې ځای لري، او د هغه یادونه تل د افغانستان د آزادۍ، پرمختګ او د ملي یووالي سمبول پاتې کیږي.
 صافی